بر آن نهاده‌اند . معتقد « 1 » ايشان آن بوده كه بالعدل قامت السّموات و الارض « 2 » ، و خود را مأمور إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ « 3 » . . . بداشتندى . بنابراين سلاطين و امرا و اكابر و وزرا دايم همّت بر اشاعت معدلت « 4 » و رعايت امور رعيّت و سپاهى گماشتندى ، و آن را سبب دولت و نيك‌نامى شناختندى ؛ و اين قسم را چنان معتقد بوده‌اند كه عوامّ نيز در معاملات

--> ( 1 ) . معتقد - اعتقاد ، عقيده ، - صفحهء 70 شمارهء 1 . ( 2 ) . بالعدل . . . آسمان‌ها و زمين به عدل برپا گشته است . خواجهء طوسى در اخلاق ناصرى ( 147 ، مينوى - حيدرى ) آرد : « و اشارت بدين است قول صاحب شريعت ، عليه السلام ، آنجا كه گفته است : بالعدل قامت السموات و الارض . . . » . در متن چاپ تهذيب الاخلاق ابن مسكويه نيز ( 131 ، چاپ زريق ) آمده است « قال عليه السلام » ، ولى در نسخهء بدل پاى صفحه از نسخهء « ك » ( و نيز در نسخهء چاپ بيروت ، 123 ) « قيل : بالعدل . . . » نقل كرده است . به هر صورت ( هر چند معنى عبارت بلا اشكال است ) در اينكه اين گفته از احاديث نبوى باشد ، شك موجود بوده است ، و در كتب حديث از قبيل جامع الصغير سيوطى ( و شرح آن الفيض القدير ) و نهايهء ابن اثير و المعجم المفهرس و نسنيك نيز ديده نشد ، - « تعليقات » اخلاق ناصرى ، 377 و 413 ( چاپ مينوى - حيدرى ) . مأخذ خواجه و عبيد ، هر دو ، ابو على مسكويه است . بايد افزود كه در نامه‌يى هم كه سنائى غزنوى به بهرامشاه غزنوى نوشته ( « مقدّمه » ديوان سنائى ، صفحهء شصت و سه ، چاپ مدرّس ) اين جمله صريحا به عنوان حديث ياد شده است . ( 3 ) . سورهء نحل ، 16 / آيهء 90 : « بيگمان خداى مىفرمايد به داد كردن و نيكوكارى . . . » ( 4 ) . معدلت ، عدل ، داد دادن ، دادگسترى ، انصاف ( غياث ) . نجم الدّين رازى در ضمن بيان وظايف پادشاه آرد ( مرصاد ، 244 ، شمس العرفا ) : « . . . و داد بندگى در پادشاهى بدهد ؛ پس ملك صغير دنياى فانى را به ملك آخرت باقى موصّل گرداند به انصاف و معدلت ، و بر خواصّ مملكت از اهل علم و معرفت در احسان و مكرمت گشايد » و همو آرد ( 246 ، شمس العرفا ) : « . . . و هر انعام و احسان و انصاف و معدلت و ايادى و مكرمت و مواسات و سياست و حفظ و حراست كه پادشاه در حقّ رعيّت فرمايد از رحم و مروّت و مقام سلطنت اوست » .